اصول و مبانی پدافند غیر عامل

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

 

به نام خدا

 

 

 

 

اصول و مبانی پدافند غیر عامل

 

 

 

 

 

تالیف و گردآوری:

حسین میسمی

پدرام موسوی

 

 

 

 

 

 

پائیز ۱۳۸۸

 دفتر تحقیقات – معاونت نشر

نام کتاب:

اصول و مبانی پدافند غیر عامل

تالیف و ترجمه:

حسین میسمی، پدرام موسوی

تدوین:

علی محمدی ارانی، سید احمد رفیعایی

ناشر:

انتشارات سازمان عمران 

صفحه آرائی:

انتشارات سازمان عمران 

طراحی روی جلد:

انتشارات سازمان عمران 

سفارش نشر:

معاونت نشر – دفتر تحقیقات

تاریخ انتشار:

ویرایش دوم- ۱۳۸۸

شمارگان:

۱۰۰۰ نسخه

چاپ:

انتشارات سازمان عمران 

قطع و شمارش صفحات:

رحلی-۱۳۰ص

   
   
   
   

 

 

 آدرس:اصفهان، خیابان جهاد، فلکه جهاد، کدپستی:۳۵۷۴۵-۸۱۸۴۶

تهران، خیابان جمال زاده شمالی، نرسیده به بلوار کشاورز، انتهای کوچه نیلوفر، پلاک ۷۴، طبقه سوم

تلفن: ۶۶۹۴۸۰۵۴ فکس: ۶۶۹۴۸۰۵۵-۰۲۱

شماره موبایل: ۰۹۱۳۲۳۰۰۰۸۵ http://omi.ir

اصفهان: کدپستی:۳۵۷۴۵-۸۱۸۴۶ فاکس: ۲۳۶۹۰۲۳-۰۳۱۱ تلفن:۲۳۶۳۰۶۶-۰۳۱۱

 

مجموعه انتشارات دفتر تحقیقات

کد کتاب

عنوان کتاب

۱

تحلیل شبکه و آموزش کاربری نرم­ افزار GIS & WaterGEMS ویرایش سوم

۲

مدیریت آبهای بازیافتی در ایران و جهان

۳

تحلیل شبکه جمع آوری فاضلاب و کاربری نرم ­افزار SewerGEMS و درآمدی بر نرم افزارهای GIS

۴

StormCad ۸ by Haestad Methods

۵

مدلسازی و تحلیل ضربه قوچ در شبکه های آبBentley Hammer نسخه هشت

۶

مدیریت آبیاری سطحی با کمک نرم افزار Surface

۷

آموزش کاربری نرم افزار GIS در طراحی مجاری مدفون

۸

فرایندهای متعارف تصفیه آب و مدیریت محیط زیست

۹

تحلیل شبکه جمع آوری فاضلاب و آموزش کاربردی نرم افزار SewerCad

۱۰

بهسازی و مقاوم سازی مجاری مدفون

۱۱

معرفی سیستم های نوین تفکیک و جمع آوری فاضلاب در ایران و جهان

۱۲

بهسازی سازه های فلزی ومشکلات ساختمانهای اسکلت فلزی در زلزله های گذشته

۱۳

اصول و مبانی پدافند غیرعامل(۱)  -------  پدافند غیر عامل در پالایشگاه ها و نیروگاه ها(۲)

۱۴

تحلیل شبکه آب، کاربری نرم­ افزار WaterCad و درآمدی بر نرم افزارهای GIS

۱۵

تفکیک پسآب در مبدا با بررسی بکارگیری آب خاکستری

۱۶

بهسازی سازه های بتنی و علل بروز آسیب در سازه های بتنی

۱۷

کیفیت آب و فاضلاب(با بررسی شاخصه های بهداشتی آب، فاضلاب و آب و خاک)

۱۸

راهکارهای جمع آوری ودفع پسآب بهداشتی در مجامع کوچک ایران

۱۹

بررسی راهکار اجرائی پیاده سازی سد آزاد و سامانه انتقال آن

۲۰

خوردگی و راهکارهای بهسازی اثرات آن در مجاری مدفون

۲۱

اصول مهندسی گودبرداری

۲۲

مسجد حکیم گوهر اعصار اسلامی                  ۲۳-  گرمخانه ها و حمام های قدیمی

۲۴

تحلیل شبکه توزیع آب، آموزش کاربردی نرم­افزار XM & iWaterGEMS v ۸ و نرم­افزارهای جانبی GIS،میکرواستیشن و گوگل ارث

۲۵

راهنمای کاربردی نرم افزار واترهمر نسخه هشت

۲۶

راهنمای کاربردی نرم افزار استورم کد نسخه هشت

۲۷

راهنمای کاربردی نرم افزار کالورت مستر نسخه هشت

۲۸

بهسازی و رفتار لرزه ای مخازن هوایی آب

۲۹

آموزش نرم افزار طراحی مخازن هوائی بتنی و فلزی آب

۳۰

بهسازی شبکه های توزیع آب از حیث مصرف

۳۱

قالب بندی و آرماتوربندی

۳۲-  ارزیابی، نگهداری و دوام بتن

۳۳

بتن پیش ساخته و پیش تنیده

۳۴-  تنظیم شرایط محیطی

۳۵

تراوش و کنترل آن در سدهای خاکی          

۳۶-  روش­های پیشرفته تصفیه پساب­های صنعتی

 

مجموعه نرم افزارهای بسته نرم افزاری دفتر تحقیقات

ردیف

عنوان

عنوان

۱

WaterCAD_۷

ArcGIS۹.۱

۲

WaterGEMS.۰۸.۰۰.۱۱۲.۰۰_XM

Bentley AutoPipe XM ۰۹.۰۰.۰۰.۰۸

۳

CD Auto Setup waterGEMS

Bentley Staad ۲۰۰۷ and crack full

۴

CulvertMaster.doc

hammer ۷

۵

SewerGEMSUserGuide.pdf

SEWER GEMS۲۰۰۵  SEWER GEMS۲۰۰۴

۶

WaterCad.doc

SEWERGEMS    SEWERCAD ۵.۵

۷

WATERGEMES SHOW

Water GEMS۳

۸

Video FOR SEWER GEMS

Program ۶ academic

 

 

فهرست مطالب

عنوان

صفحه

چکیده کتاب

۴

فصل اول: پدافند غیر عامل و شاخصه های آن

۵

فصل دوم: نقش پدافند غیر عامل در مدیریت بحران

۱۴

فصل سوم: اصول پدافند غیر عامل در پالایشگاه ها، نیروگاه ها و پتروشیمی ها

۲۵

فصل چهارم : طبقه بندی و مراحل تجهیز پدافند غیر عامل در نیروگاههای حرارتی

۸۵

فصل پنجم:  راهکارهای سازه ای پدافند غیر عامل

۹۰

فصل ششم:  آمادگى و واکنش در شرایط اضطرارى

۱۰۴

فصل هفتم : نقش و جایگاه بسیج در پدافند غیرعامل

۱۲۲

مراجع کتاب

۱۲۶

 

 

اصول و مبانی پدافند غیر عامل

 

چکیده کتاب :

هشت سال جنگ تحمیلی وحملات گسترده دشمن به مناطق مسکونی،تاسیساتی و نظامی تجارب،ضرورت تقویت پدافند غیر عامل را برای نجات جان مردم و به حداقل رساندن خسارات جانی و مالی حفظ پایداری و ادامه زندگی در زمان بحران لازم وضروری می داند.

استفاده از توپوگرافی خاص برای احداث ارگ ها و استحکامات دفاعی همچون دیوارهای دفاعی، خندق ها ومواردی از این قبیل در گذشته، بوضوح نشان می دهد که نیاکان ما با اصل پدافند غیر عامل آشنا بوده و بخوبی از آن بهره جسته اند.

پدافند با مفهوم کلی دفع، خنثی کردن ویا کاهش تاثیر اقدامات آفندی دشمن وممانعت از دستیابی وی به اهداف خود بطور کلی از دو بخش پدافند عامل و غیر عامل تشکیل می گردد.

بعلت نفوذ پذیری احتمالی هر مانع پدافندی عامل، بکار گیری اقدامات پدافند غیر عامل در کنار پدافند عامل ضروری واجتناب ناپذیر می باشد.

با تامین پدافند غیر عامل متناسب با شرایط و ویژگی های نقاط حیاتی،حساس ومهم ومناطق اداری، مسکونی و... می توان با تقبل هزینه های نسبتا کم از واردشدن خسارات سنگین به تاسیسات حیاتی وحساس، کارخانه جات ومراکز صنعتی ونظامی که ادامه حیات اقتصادی وایستادگی در مقابل دشمن به وجود آن ها بستگی دارد جلو گیری نموده و جان انسانهایی را که در معرض خطر می باشند، نجات داد.

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول: پدافند غیر عامل و شاخصه های آن

۱-۱-مقدمه:

پدافند غیر عامل با هدف جلوگیری از وارد شدن صدمات جانی وخسارات مالی ویا به حداقل رسانیدن صدمات و خسارات ناشی از حملات هوایی- موشکی بدون بکارگیری هرگونه جنگ افزار ومهمات، طیف وسیعی از اقدامات را شامل میگرددکه اجرای درصد بالایی از آن به سهولت وبا صرف هزینه­ی کم امکان­پذیر بوده وفقط بخش­هایی از آن مستلزم صرف هزینه­های نسبتاً زیاد است.

با توجه به تغییر ماهیت جنگ،حمله هوایی- موشکی وسیع در شروع وطول درگیری به تاسیسات حیاتی، حساس و مهم نظامی، غیر نظامی وحتی نقاط مسکونی، اداری، تجاری، آموزشی ومراکز حفظ و نگهداری اسناد ملی ومیراث فرهنگی و... امری عادی تلقی شده وبا توجه به وسعت کشور جمهوری اسلامی ایران و گستردگی نقاط مذکور حفاظت کلیه این مناطق در مقابل حملات هوایی – موشکی با اختصاص جنگ افزار وبه عبارتی تامین پدافند هوایی عامل در سراسر کشور در کلیه ارتفاعات بطور همزمان، به سهولت میسر نمی باشد.

چنانچه خطرات و پی آمدهای حملات هوایی – موشکی بطور واضح به آگاه عموم رسیده وبا تهیه واجرای طرح های پدافند غیرعامل و آموزش های لازم، می توان از پدافند غیر عامل به عنوان یک عامل موثر بازدارنده نام برد.

 

۱-۲-گذری چند بر اندیشه های دفاعی :

" آن گاه که در میدان جنگ رویاروی دشمن قرار گرفتید، باید قرارگاه شما در دامنه کوه ها وتپه ها ویا درکنار نهر ها باشد تا پوشش وحفاظ شما گردد وشما را از دشمن نگهبانی کند، وباید جنگ را از یک سو ویا حداکثر در دوسو بادشمن داشته باشید وقسمت های دیگر تکیه بر موانع طبیعی داشته باشد، تا دشمن قدرت نفوذ نداشته باشد."                              «امام علی (ع)»

"... رعایت اصول ایمنی وحفاظتی مراکز وصنایع، ایجاد پناهگا های جمعی برای مردم وکارگران، که این اختصاص به زمان جنگ ندارد بلکه طریقه احتیاط در هر شرایط است."                                                                     «امام خمینی (ره)،۱۱/۷/۱۳۶۷»

" چنانچه استراتژی غلط باشد، مهارت ژنرال وفرمانده درصحنه جنگ، دلاوری سرباز واغوای پیروز شدن، هر قدر هم که تعیین کننده باشد، موثر نخواهد افتاد."                                                                                                                      «لیدل هارت »

تعاریف واصطلاحات :

-      پدافند هوایی عامل (Active Air Defence) :

عبارت است از بکار گیری مستقیم جنگ افزار ها، واقدامات ضد الکترونیکی به منظور خنثی نمودن یا کاستن آثار حملات هوایی دشمن بروی اهداف مورد نظر آن.

- پدافند غیر عامل : (   : (Passive Defence

      عبارت است از کلیه اقدامات احتیاطی به غیر از استفاده از جنگ افزار وتسلیحات به منظور به حداقل رساندن تاثیر عملیات خصمانه دشمن.

دفاع غیر عامل شامل اعلام خبر، استتار، اختفا، تفرقه، پراکندگی استحکامات و پناهگاه، تحرک، حیله و فریب، ایجاد سیستم های اطفاء حریق وکنترل خسارت می باشد.

دفاع غیر نظامی :(Civil Defence)مجموعه فعالیت هایی است که می توان با انجام آن از بروز و استمرار سوانحی که جان ومال مردم را تهدید می کند، مانند : سیل، زلزله، آتشفشان، آتش سوزی، طوفان و... جلوگیری نمود و یا در صورت بروز آثار ناشی از آن را کاهش داد.

تاکید اصلی دفاع غیر نظامی، حفاظت از مردم وانجام اقدامات اضطراری برای تعمیر و راه اندازی مجدد خدمات وتاسیسات حیاتی است.

پناهگاه (Defilade):حفاظ وپوششی است جهت مخفی شدن از دید ومصون ماندن از آتش دشمن با استفاده از موانع طبیعی یا مصنوعی.

- مراکز حیاتی و مراکز ثقل :(Vital and gravity centers)

مراکز وتاسیسات حساس و پر اهمیت کشوری می باشند که در صورت حمله وبمباران وانهدام آنها صدمات جدی به نظام اجتماعی، سیاسی ونظامی کشور وارد شده، آن را در یک مخاطره و بحران جدی قرار می دهد.

-      اختفا :(Cameuflage)

به کلیه اقداماتی اطلاق می گردد که مانع از قرار گرفتن تاسیسات وتجهیزات دردید مستقیم دشمن می گردد.

- استتار (Concealment):

همرنگ و همشکل کردن تاسیسات وتجهیزات با محیط اطراف می باشد.

- فریب (Deception):

   کلیه اقدامات طراحی شده ی حیله گرانه ای است که موجب گمراهی وغفلت دشمن در نیل به اطلاعات، محاسبه وبرآورد صحیح از توان کمی وکیفی طرف مقابل گردد.

آمایش :(spatial planning)

تنظیم و برنامه ریزی کمی وکیفی یک موضع با در نظر داشتن شرایط وعوامل سیاسی، نظامی، اقتصادی، اجتماعی واقلیمی در سطح کلان و وسیع.

اهمیت دفاع غیرعامل :

۱-   موجب زنده ماندن و حفظ بقای نیروی انسانی می گرددکه با ارزش ترین سرمایه وموجودیت ملی هر کشور می باشد.

۲-   موجب صرفه جویی کلان اقتصادی وارزی درحفظ تجهیزات وتسلیحات بسیار گران قیمت نظامی می گردد.

۳-   مراکز حیاتی وحساس اقتصادی، سیاسی، نظامی، ارتباطی ومراکز عمده علمی وفرهنگی و... رادربرابر حملات وبمباران های هوایی دشمن حفظ و ادامه فعالیت در شرایط بحران وجنگ را ممکن می کند.

۴-   موجب تحمیل هزینه قابل توجه به دشمن می گردد.

۵-   باعث بوجود آمدن تاثیرات روحی وروانی مثبت در شهروندان و رزمندگان می گردد.

 

۱-۳-گذری تاریخی بر پدافند غیر عامل :

گرچه برای مطالعه پیشینه پدافند غیر عامل باید به ژرفای تاریخ رفت اما در زیر به مواردی هرچند کوتاه اشاره می شود :

-      دیوار چین (۳۶۴ قبل از میلاد ):

ویل دورانت در تاریخ تمدن چنین آورده است که یکی از کارهای ( شی هوانگ تی) مردی که به چین وحدت بخشید، متصل کردن وکامل ساختن دیوارهای دفاعی مجزایی بود که از دیرگاه برای حفظ چین از اقوام بربری شمال ساخته شده بود.

دیوار مذکورکه هزارو پانصد مایل(۲۴۱۵ کیلومتر) طول دارد ودر نقاط مختلف آن دروازه های بزرگی تعبیه شده است، عظیم ترین ساختمانی است که بشر تاکنون برپا داشته است.

-      سدهای دفاعی خوارزمشاهیان :

خوارزمشاهیان هنگام یورش بیگانگان با شکستن سدهایی که بروی رودخانه جیحون ساخته بودند، آب آنها را در زمین ها رها می کردند، بدین ترتیب زمین های آب گرفته مانع پیش روی بیگانگان می شد.

 

-      نمونه هایی از پدافند غیر عامل در جنگ جهانی دوم :

۱-   ایجاد پرده دود :

استفاده از پرده دود به منظور گمراه کردن وفریب دشمن یکی از روش هایی بود که در جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار گرفت.

زمانی که بمب افکن های دشمن به فاصله ۱۵۰ مایلی می رسیدند، ژنراتورها روشن وبه هنگام نزدیک شدن هواپیما ها به فاصله ۸۰مایلی هدف، شروع به دود زایی می کردند. تا آوریل ۱۹۳۱ به هنگام شدت حملات هوایی دشمن درحدود ۸۵۰ پرده دود از ۲۸ نقطه حیاتی محافظت کرد که هیچ کدام از این نقاط به خاطر پوشش با دود آسیب وزیانی ندید.

۲-   ایجاد تاسیسات فریبنده:

الف) آلمانی ها بمنظور گمراه ساختن بمب افکن ها در شب، اقدامات فریبنده ای را اتخاذ نمودند تا از مناطق وهدف های صنعتی خود محافظت نماید. در طول سال های (۱۹۴۲-۱۹۴۱) آلمانی ها به نحو مطلوب تری نسبت به انگلیسی ها از تاسیسات فریبنده استفاده کرده و به توسعه آن هاپرداختند. معمولا اینگونه تاسیسات بوسیله عکس برداری هوایی شناسایی شده آنگاه مورد هجوم هواپیما ها قرار می گرفتند.

آلمانی ها با تعبیه گودال هایی که اطراف آنها بوسیله دیوارها محصور وبا مواد قابل احتراق پر شده بود، تجسمی از ساختمان های در حال سوختن را در ذهن دشمن پدید می آوردند.

درحمله ۲۵و۲۶ مارس ۱۹۴۲، اکثر بمب ها روی مناطقی که ۲۰ مایل دورتر از هدف های واقعی قرار داشتند ریخته شد.

ب) در روز های نخستین جنگ جهانی دوم، بنا های بدلی معروفی در پایگاه های (K) بمنظور انحراف هواپیما های دشمن به کار می رفت، دراوت۱۹۴۰ انگلستان در حدود ۱۰۰ فرودگاه بدلی ودر حدود ۴۰۰ هواپیمای فریبنده برپا داشت تا توجه بمب افکن های دشمن را به آنها معطوف سازد. بناهای بدلی از آن زمان، نزدیک کارخانه های اصلی هواپیما سازی ساخته شد و بمب افکن های دشمن بجای ساختمانهای اصلی، ساختمان های بدلی را بمباران کردند.

ج) شهر های بدلی که آنها را ( ستاره دریایی) می نامیدند، توسط انگلیسی ها برای حفاظت از مردم شهر نشین طراحی شده بودند. این شهر ها بطور روز افزونی توسعه داده شدند و به اندازه قابل توجهی هواپیما های دشمن را فریب دادند.

خزانه داری کشور، اعتباری معادل ۲ میلیون پوند برای این کار اختصاص داد.اولین ستاره دریایی در کنار شهر بریستول (Bristol) ساخته شد ودر حملات شدید شبهای دوم وسوم دسامبر ۱۹۴۰، هفتاد بمب با قدرت انفجاری زیاد را تحمل کرد وسبب گردید که مردم شهر های واقعی متحمل خسارت نگردند. یک حمله تکراری نیز چهار شب بعد روی ( ستاره دریایی) صورت گرفت. به همین دلیل در نزدیکی ۱۸ شهر دیگر نیز ( ستارگان دریایی ) ساخته شد.

ستاره های دریایی دارای ارتباط تلفنی بوده و۲۵ نفر از افراد نیروی هوایی بدلیل ماموریت های نظامی در آنها استقرار یافته بودند وبه هنگام حملات هوایی در شهر های اصلی، خاموشی اجرا و توجه دشمن به سمت این شهر های کاذب منحرف می شد.

 

۱-۴- تدابیر دفاعی :

با توجه به اینکه کشور سوئیس دارای یکی از بهترین برنامه ریزی ها در زمینه ( پدافند غیر عامل ودفاع غیر نظامی ) است. در زیر به گوشه ای از اقدامات کشور مذکور اشاره می شود :

برنامه ریزان دفاع غیر نظامی وپدافند غیر عامل سوییس اعتقاد دارند که جنگ برای حیات یک ملت، تنها محدود به جبهه نظامی نمی شود. هدف هر دولتی در یک منازعه تمام عیار، حفظ حیات خود شامل ادامه حیات اقتصادی، مالی، منابع معنوی، وبطور خلاصه، کل جمعیت غیر نظامی اش است.

در سال ۱۹۳۴ تشکیلات پدافند هوایی غیر عامل (PAD) برای تامین حفاظت دربرابر حملات هوایی ایجاد شد.در سال های ۱۹۳۹تا ۱۹۴۵ دفاع غیر نظامی وپدافند غیر عامل برای گروه های غیر نظامی با سیستم پناهگاه های موقت زیر زمینی خانه های موجود شکل گرفت و در سال ۱۹۶۲ اولین قانون فدرال راجع به دفاع غیر نظامی به تصویب رسید.

روش های متخذه در خصوص ایجاد پناهگاه ها می بایست شامل موارد ذیل باشد :

۱-   هر یک از سکنه محلی پناهگاهی درجوار مسکن خود داشته باشد.

۲-     وقتی تنش های سیاسی ویا نظامی به مرحله بحران رسید، پناهگاه ها باید بعنوان یک اقدام احتیاطی بتدریج توسط مردم اشغال شوند.

۳-   خود کفایی پناهگاه ها، برای مدت چند روز یا چند هفته باید تضمین شوند.

۴-   پناهگاه های زیر زمینی از بتن مسلح که قادر به تحمل فوق فشارمعادل ) ۱تا۲ اتمسفر ۳Kg/Cm۲ (۱-باشند، ساخته شوند.

۵-   استفاده چند منظوره از پناهگاه ها مدنظر قرار گیرد.

۶-   باید شانس مساوی برای زنده ماندن همه افراد وجود داشته باشد.

۷-   در شرایط سکونت در پناهگاه ها، اعضای خانواده در کنار یکدیگر باشند.

 

۱-۵-انواع پناهگاه ها :

الف) شخصی خانگی :

این پناهگاه ها ستون فقرات بناهای دفاع غیر عامل اند.که برای هرنفر معادل یک متر مربع کف و ۵ /۲ متر مکعب فضا مورد نیا است.حداقل میزان حفاظت عبارت است از قدرت تحمل ۱ اتمسفر فوق فشار، داشتن سیستم تهویه مصنوعی ( با۲ فیلتر گاز) و مجهز بودن به پنکه دستی یا برقی.

ب) عمومی :

پناهگاه های عمومی در نقاطی ساخته می شوند که پناهگاه های خانگی به اندازه کافی موجود نباشد. آنها از نظر ظرفیت مشابه پناهگاه های شخصی هستند.، که می بایست همراه با پارکینگ های زیر زمینی اتومبیل ساخته شوند.

مراحل استفاده از پناهگاه ها :

۱-   مرحله صلح

دراین مرحله، پناهگاه ها صرفا برای استفاده های عمومی نظیر پارکینگ، سردابه وانبار و غیره مورد استفاده قرار می گیرند.

۲-   مرحله پیش از حمله :

در مرحله مذکور پناهگاه ها در حداقل زمان ممکن برحسب میزان خطر برای سکونت آماده شده وبعد بعنوان اقدام حیاتی، اشغال می شوند.

۳-   مرحله حین حمله

۴-   مرحله پس از حمله

در مراحل ۳و۴ نیز پناهگاه ها، بطور کامل جهت استفاده مردم بمنظور مصون ماندن از اثرات ناشی از بمباران های دشمن قرار می گیرند.

مشخصات پناه گاه های شخصی در سویئس:

یک پناهگاه نمونه برای ساختمان آپارتمان های کوچک با۵۰ نفر سکنه دارای ویژگی های زیر است :

۱- پوسته (دیواره) سخت از جنس بتن مسلح با قدرت تحمل بیش از یک اتمسفر فوق فشار (۱تا۳کیلوگرم برسانتی متر مربع) وبا ضخامت ۳۰ سانتی متر.

۲- واقع شدن در پایین تر ازسطح.

۳- ۱ متر مربع از کف و۵/۲متر مکعب از حجم برای هر نفر سکنه.

۴- تهویه، معادل ۶ متر مکعب هوای تازه برای هر نفر درهر ساعت از طریق فیلتر های تصفیه هوا با فوق فشاری معادل ۵ الی ۱۵ میلی لیتر آب.

۵- ۲۱۰۰ کیلو کالری غذا به ازای هر نفر در روز.

۶- حداقل ۲تا۴ لیتر مایعات آشامیدنی به ازای هر فرد بدون احتساب آب برای شست و شو

۷- توالت های خشک مجزا

۸- شدت صدای کمتر از db ۶۵ ( دسی بل)

۹- مقداری دارو ( برای بی خوابی، سردرد، سوء هاضمه و...)

۱-۶- اصول اولیه پدافند غیر عامل :

سه اصل اولیه و عمده پدافند غیر عامل به شرح زیر می باشند :

۱-   موضع یابی (siting) که خود شامل :

ماموریت، پراکندگی وشکل عوارض و محیط می باشد.

۲-   انضباط استتار (camouflage discipline)

۳-    احداث وایجاد استتار (camouflage construction)

 

۱-   موضع یابی :

موضع یابی ( مکان یابی )، انتخاب بهترین ومطلوب ترین نقطه و محل استقرار است. بطوری که پنهان ومخفی نمودن نیروی انسانی، وسایل وتجهیزات را به بهترین وجه امکان پذیر می سازد.

همچنانکه حملات و بمباران های هوایی دشمن در جنگ تحمیلی به مراکز حساس و حیاتی مانند ( پالایشگاه آبادان، سد دز، پالایشگاه اصفهان و...) نتایج متفاوتی داشته است.

روش های استتار :

سه روش اصولی عبارتند از :

-      مخفی نمودن

-      همگون سازی

-      بدل سازی ( شبیه سازی )

استتار ساختمان ها :

۱-   گسستن شکل وسایه :

شکل ظاهری بنا و سایه آن می تواند بوسیله الگو های رنگ آمیزی دیوار ها، سقف ها و زمین های اطراف ساختمان به هم زده شود. (شکل ۱)

برای از بین بردن شکل ظاهری و سایه ساختمان ها موارد ذیل توصیه می شود :

۱-   بعلت این که سقف ساختمان بیش از سایر قسمت ها نور را منعکس می کند رنگ آمیزی آن باید تیره تر باشد.

۲-   الگوی تیره بامها باید به سطح دیوار ها نیز سرایت و ادامه یابد تا در نتیجه خطوط حاشیه ای ومستقیم ساختمان محو و ناپدید گردد.

۲-   بدل سازی :

-      کوچک جلوه دادن ساختمان های بزرگ ( شکل ۲)

-       همسان نمودن ظاهر ساختمان با ساختمان ها محلی

استتار راه ها و راه آهن :

جاده های محدود مراکز حیاتی و حساس نظامی، اقتصادی، ارتباطی و... یکی از نقاط شاخص برای هدایت دشمن به سمت این مراکز است، بنا براین استتار آنها حائزاهمیت است. ( جدول -۱).

سیستم ترابری راه آهن به علت انجام ماموریت های حساس ( جابه جایی نیرو، سوخت، مهمات و... ) یکی از اهداف مورد توجه دشمن است ولی می توان با اقدامات فریبنده، نسبت به گمراه نمودن دشمن و حفاظت آنها اقدام نمود.

( جدول -۲ وجدول -۳)

استتار پل ها :  این امر بروش های زیر انجام می شود :

۱-   همشکل سازی

۲-    استفاده از پل های فریبنده

۳-   نمایش پل تخریب شده بصورت پل سالم

۴-   نمایش پل سالم بصورت پل تخریب شده ( جداول – ۴، ۵، ۶، ۷، و )

با تامین پدافند غیر عامل متناسب با شرایط و ویژگی های نقاط حیاتی،حساس ومهم ومناطق اداری، مسکونی و... می توان با تقبل هزینه های نسبتا کم از واردشدن خسارات سنگین به تاسیسات حیاتی وحساس، کارخانه جات ومراکز صنعتی ونظامی که ادامه حیات اقتصادی وایستادگی در مقابل دشمن به وجود آن ها بستگی دارد جلو گیری نموده و جان انسانهایی را که در معرض خطر می باشند، نجات داد.

جدول -۱

روش استتار

طریقه

وسایل مورد نیاز

همشکل سازی

۱) رنگ آمیزی

۲) سایه درختان

۳) پوشش با سبزینه ها

۴) پوشش با تور استتار

۵) ریختن شن، ماسه، خاک و مواد دیگر بصورت بی نظم

۱) رنگ،پمپ رنگ پاش

۲) درختان طبیعی یا مصنوعی

۳) پیچک ها و علف های هرز

۴) تور استتار

۵) شن، ماسه، قیر، آجر، قلوه سنگ

جاده های فریبنده

۱) خاک برداری

۲) ریختن شن و ماسه بطور منظم

۳) ریختن پاره آجر وقلوه سنگ

۴) رنگ پاشی

۵) حذف رستنیها در جهات معین

۶) حذف درختان در جهات معین در مناطق جنگلی

۱) لودر، بولدزر

۲) شن و ماسه و خودرو

۳) پاره سنگ، قلوه سنگ

۴) رنگ های تیره و مات و رنگ پاش

۵) قطع آنها با ماشین چمن زنی

۶) سوزاندن آنها با وسایل اطفاء حریق، قطع درختان مطالعه و بررسی دقیق آتش زدن

 

جدول -۲

روش

نحوه اجرا

وسایل لازم

 

 

 

 

اقدامات فریبنده

۱)تبدیل قطار و واگن ها بصورت خانه های مسکونی

۲) تبدیل قطار و تانکر های نظامی به صورت واگن های باربری عادی

۳) شبیه سازی قطار و واگن ها به صورت مجموعه ای از درختان

۴) ساختن قطارهای فریبنده بروی ریلهای فریبنده

شکل ۱۶-۴

۵) استفاده از قطار منفجر وتخریب شده و بازسازی ظاهری آن ها

۱)تور استتار، ورقه و میله های فلزی،چوب بندی

۲)تور استتار، ورقه و میله های فلزی، چوب بندی

۳)شاخ و برگ درختان درختان مصنوعی، تور استتار

۴)تخته، الوار، میخ، ورقه

۵)فلزی، شیشه

۶)تخته، الوار، میخ طناب، تور، پارچه

جدول-۳

روش

عوامل شاخص

طرق استتار

وسایل لازم

 

 

 

 

 

 

 

استتار

۱) موازی بودن ریلها

۲) پیچ ملایم

۳) توالی مشخص ومنظم الوارها با شن های زیر ریلها

 

۴) درخشندگی

 

 

 

 

 

۵) نظم شن ریزی زیر واطراف ریلها

 

 

 

۶) درخشندگی ماسه ها

 

 

 

۷) محل تلاقی خطوط راه آهن با یکدیگر

 

 

 

۸) محل سوزن بان

پوشش با استفاده

از سایه ها

 

 

 

حذف درخشندگی بامالیدن

 

 

 

 

 

حذف نظم

 

 

 

 

پوشش با استفاده از سایه حذف درخشندگی

 

مخفی ساختن با استفاده از :

 

 

 

 

 

سایه درختان

سایه درختان مصنوعی

سایه علف های هرز

ایجاد چوب بست بالای ریلها و استفاده از بوته ها وعلف های هرز

اسید کلریدریک رقیق

اسید سولفوریک رقیق

استفاده از درختان طبیعی و مصنوعی، گل مالی نمودن

ریختن شن و ماسه های اضافی بصورت نامنظم در اطراف ریلها

درختان طبیعی ومصنوعی، علف های هرز، تور استتار، ریختن خاک روی شن ها

استفاده از علف های هرز، رنگ آمیزی مات

 

سایه درختان طبیعی، سایه درختان مصنوعی، گیاهان وعلف های روینده

رنگ آمیزی با رنگ های مات، تور استتار

گیاهان بیابانی، رنگ آمیزی گیاهان بیابانی

تور استتار

اقدامات فریبنده

۱) تاسیس ریلهای فریبنده

۲) استقاده از ریلهای تخریب شده ومستعمل

تخته الوار، میخ

تیر های فلزی و الوار

ریلهای تخریب شده

ریلهای مستعمل

 

 

 

 

جدول-۴

استتار با استفاده از

موقعیت

روش اجرا

سایه

جنگلی

کوهستانی

بیابانی

۱) به هم بستن سرشاخه های کنار پل

۲) غرس نمودن درخت و نهال در کناره های ورودی وحتی روی پل

۳) استفاده از درختان مصنوعی درکناره ورودی پل

۴) ایجاد داربست روی پل و پخش پیچکها و علف های هرزه بروی آن

تور استتار

جنگلی، کوهستانی،بیابانی

آرایش تور با شاخ وبرگ درختان و رستنیهای محلی

آب

رودخانه دایمی

پل درزیر سطح آب بصورت آب نما بنا شود

رنگ آمیزی

جنگلی، کوهستانی، کشاورزی

مسکونی، بیابانی

استفاده از رنگ های تیره مات

کرباس و گونی

رودخانه های دایمی

قسمت های شفاف فلزی پل با استفاده از گونی پوشیده وسطح پل بااستفاده از شاخ وبرگ درختان و ریختن آب بروی آنها بصورت نوبه ای

 

جدول-۵

روش استتار

موارد قابل توجه

فریب دادن دشمن با استفاده از پلهای فریبنده

۱) فاصله پل فریبنده با پل اصلی :

- باید به حدی باشد که موجب کشف پل اصلی نگردد.

- باید به حدی باشد که بمباران پل فریبنده موجب تخریب پل اصلی نگردد.

۲) استتار۱۰۰% پل اصلی

۳) استتار ۱۰۰% جاده دو طرفه پل اصلی

۴) کنترل دقیق عبور ومرور بر روی پل اصلی

۵) نمایش عبور و مرور فریبنده بروی پل فریبنده

مواد و وسایل لازم برای ساختن پل فریبنده

ستون چوبی، تنه ی درخت، میخ، طناب، تیر آهنی، ورقه فلزی، مصالح ومواد ساختمانی

نمایش عبور ومرور فریبنده توسط

۱) خودروی فریبنده بروی پل و اطراف آن (ماکت)

۲) پارک خودرو های مستعمل و تصادفی

۳) پارک خودروهای تخریب شده

 

جدول-۶

چگونه پل تخریب شده را به نحوی تعمیر کنیم که دشمن آن را بصورت پل سالم و فعال ارزیابی کند

۱) جمع آوری کلیه بخش های تخریب شده پل وحمل آن از منطقه

۲) بازسازی فریبنده پل تخریب شده با استفاده از :

۱) رنگ آمیزی

۲)داربست

۳) پارچه رنگ آمیزی شده

۴) تعمیرسطح پل

۵) تور استتار

 

جدول-۷

روشهای استتار

موقعیت

چگونگی اجرا

منابع مورد نیاز

به هم زدن بافت پل واطراف آن

۱) سطح پل

۲) پایه های پل

۳) اطراف پل

۱) حذف خطوط مستقیم و منظم آن

۲) طراحی ونمایش مخروط انفجار

۳) طراحی ونمایش ترکش ها وشکستگی های حاصل از انفجار

۴)ریختن نامنظم مواد سیاه رنگ

۵) ریختن مواد و مصالح ساختمانی بصورت نامنظم

۶)حمل قطعاتی از پل های تخریب شده و قرار دادن آن در محل هایی از پل

۷) نصب چارچوبهای روی پل وکناره های آن با استفاده از تور استتار، پارچه و شاخ و برگ درختان برای طراحی و نمایش مخروط انفجار

۸) تخریب بخش هایی از اطراف پل برای ایجاد یکنواختی و هماهنگی

توجه : فاصله محل تخریب و قدرت مواد انفجاری باید به نحوی باشد که هیچ گونه آسیبی به پل وارد نشود.

۹) پارک خودرو های تخریب شده در اطراف پل بصورت نامنظم

۱۰) پخش دود در صورتی که عملیات فریب نتواند ضریب اطمینان خوبی داشته باشد.

رنگهای ( تیره، روشن، مات )

رنگها ی تیره، روشن، مات و براق

رنگهای تیره، روشن، مات وبراق

 

قیر ورنگهای تیره ومات

مواد ومصالح ساختمانی

 

قطعات تخریب شده

چار چوب، تور استتار

 

 

پارچه، شاخ و برگ، طناب

نارنجک، دینامیت و سایر مواد تخریب

خودروی مخصوص پخش دود ولاستیک مستعمل

شکل شماره۱

شکل شماره ۲  ساختمان قبل و بعد از تغییر شکل

 

 

 

فصل دوم : نقش پدافند غیر عامل در مدیریت بحران

۲- نقش پدافند غیر عامل در مدیریت بحران

یکی از مباحثی که امروزه در طراحی و اجرای پروژه های عمرانی مورد توجه خاص قرار گرفته، بحث پدافند غیرعامل است.

پدافند غیر عامل برای حفاظت پیشگیرانه تاسیسات حیاتی مورد استفاده قرار می گیرد.

در این دوره پس از ذکر تاریخچه ای از پدافند غیرعامل انواع تهدیدات و خطرات محتمل در طرح های سوخت رسانی، ارتباطی و همچنین آبرسانی و دفع فاضلاب را بررسی و روشهای تعیین آسیپ پذیری تأسیسات در اثر تهدیدات احتمالی را توضیح می دهد.

 در انتها انواع مدل های مدیریت بحران مورد بحث و بررسی قرار گرفته و نقش پدافند غیرعامل در بهینه سازی مدیریت بر بحرانهای احتمالی تبیین می گردد.

 

۲-۱-مقدمه

جنگ و اثرات آن به عنوان پدیده های غیر قابل انکار همواره در زندگی بشر وجود داشته است. عواملی مانند تضاد در افکار و اندیشه ها، اختلافات قومی و قبیله ای، قدرت طلبی و چنگ اندازی به منابع و منافع مادی دیگران، از دلایل وقوع یک جنگ می باشند.

پدافند غیر عامل به مجموعه اقداماتی اطلاق می شود که به کارگیری آنها مستلزم استفاده از جنگ افزار نبوده اما اجرای آنها موجب جلوگیری از حمله احتمالی دشمن شده و یا تلفات و خسارتهای ناشی از تهاجم دشمن را کاهش می دهند. استفاده از شیوه های دفاع غیر عامل که اساساً متکی بر فلسفه دفاع موثر می باشند، مستلزم وقوف بر فن آوریهای به هنگام، توانمندیهای خاص، سلاح های تهاجمی و نیز مواد و مصالح و شیوه های روزآمد مقابله با آنها می باشد. با عنایت به اینکه شیوه های پدافند غیر عامل، گستره وسیعی از اقدامات سیاسی، اقصادی، اجتماعی و عمرانی را در بر می گیرد و در شرایط حاضر نیز اغلب کشورهای جهان، حتی ممالکی که کمترین درگیری نظامی را در تاریخ خود داشته اند، با برنامه ریزی اصولی به دنبال طراحی و اجرای برنامه های کلان و البته هماهنگ و یکپارچه پدافند می باشند. در حال حاضر ایجاد پیوندهای سیاسی، اقتصادی و دفاعی بین المللی، توسعه روابط اقتصادی و سعی در اتصال و التزام منافع و امنیت ملی با امنیت منطقه ای و جهانی، استفاده از الگوهای آمایش برای استقرار جمعیت و تأسیسات و تجهیزات، مستحکم سازی بناها، استفاده چند منظوره از فضاهای موجود در طرح های عمرانی و تهیه و اجرای برنامه های برنامه های عملیاتی مدیریت بحران در حال حاضر مورد استفاده کشورها قرار می گیرد[۱].

از اهداف اصلی پدافند غیر عامل، بر محافظت از نیروی انسانی و تأسیسات حیاتی متمرکز می باشد. بدین ترتیب هر برنامه ای که تحت این عنوان طراحی و اجراء شود باید علاوه بر توجه به مسایل امنیتی و اقتصادی، به دنبال دستیابی به هدف افزایش ظرفیت کشور در مقابله با تهدیدات و تعرضهای احتمالی و نیز ارتقای توانمندی و آستانه تحمل ملی برخورد با موقعیت های اضطراری باشد. در این صورت با افزایش هزینه های دشمن برای تعرض به اهداف و تطویل مدت مورد نیاز برای تحقق اهداف مورد نظر وی، احتمال تعرض به کشور رو به کاهش خواهد گذاشت.

در هر جنگ یا درگیری نظامی، ارتش مهاجم بر حسب هدف تعیین شده، توانمندیهای موجود و قدرت مقابله دفاعی طرف درگیری، سلاح های مختلفی را مورد استفاده قرار می دهد. این تهاجمات می توانند بر حسب محل هدف از طریق هوا، زمین و دریا صورت گیرد. تأسیسات آبی با توجه به نقش اساسی که در استمرار زندگی روزمره مردم دارند، می توانند از اهداف اولیه دشمن تلقی گردند.

 

 

۲-۲- تاریخچه پدافند غیر عامل

اولین سازمان پدافند غیر عامل در سال ۱۹۱۵ در ارتش فرانسه شکل گرفت و از استتار به عنوان یک تهدید دفاعی به نحو مناسب استفاده نمود.

 به این صورت که رنگ یونیفرمهای سربازان را از قرمز به رنگهای متناسب با محیط تغییر داده و اقدام به تشکیل گردانها و تیپ های پدافند غیر عامل نمود[۲].

پس از فرانسه کشورهای دیگر نظیر آلمان، انگلیس، روسیه، ایتالیا و امریکا نسبت به توسعه روشهای پدافند غیر عامل در حوزه نظامی اقدام نمودند به گونه ای که به کارگیری روش های پدافند غیر عامل با ساخت ماکتهای فریبنده، اجرای عملیات دود، استتار تجهیزات، نفرات و حتی هواپیماها و ادوات بزرگ جنگی در جنگ جهانی دوم به نحو موثری به کار گرفته شد.

 

۲-۳- انواع تهدیدات و خطرات محتمل در طرح ها

تهدیدهای محتمل برای تأسیسات را می توان به شرح ذیل دسته بندی نمود[۳]:

۱-   حمله مستقیم دشمن با استفاده از انواع سلاح متعارف (از جمله: بمبارانهای هوائی، حملات موشکی، خرابکاری در تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی و... ).

۲-   قطع یا نقصان در ارائه خدمات ناشی از قطع جریان برق به دلیل از کار افتادن سامانه برق کشور توسط زلزله.

۳-   بروز اختلال در سامانه های کامپیوتری و شبکه های مخابراتی توسط عوامل انسانی یا حوادث طبیعی.

۴-   بروز زلزله و تخریب تأسیسات انتقال، تصفیه و توزیع.

۵-   حوادث بزرگ ناشی از نوع تکنولوژی و اشتباهات فردی مانند نشت گاز، کلر، ازن، قطع تولید و انتقال برق.

۶-   آلودگی های ثانویه ناشی از ریزش اجساد و... درون منابع آبهای سطحی و زیرزمینی.

 

۲-۴- بررسی روشهای تعیین آسیپ پذیری تأسیسات در اثر حملات احتمالی دشمن

برای تعیین آسیب پذیری تأسیسات در اثر حملات احتمالی دشمن علاوه بر تجربه و تحلیل انواع تهدیدات و خطرات، ارزیابی میزان ریسک (احتمال وقوع) با توجه به نوع و روش حمله نیز باید بررسی شود تا بتوان با برنامه ریزی مناسب آسیب های احتمالی ناشی از حملات به تأسیسات را کاهش و سامانه های لازم برای احیاء و بازسازی هرچه سریعتر آنها را به وجود آورد و نهایتاً دامنه خسارات را به حداقل رساند.

اصطلاح آسیب پذیری به کیفیت و کمیت تلفات و خسارات پیش بینی شده برای هر تأسیسات یا تجهیزات در معرض خطر در مقابل وقوع حمله ای با شدت معین اطلاق می شود. آسیب پذیری به اشکال گوناگون بیان می شود:

الف- عددی بین صفر (بدون تلفات و خسارات) تا یک (ویرانی کامل)

ب- بر اساس طبقه بندی: کم، متوسط و زیاد

ج- درصد تلفات و خسارات واراده به اشخاص و تأسیسات که از صفر تا ۱۰۰ درصد محاسبه می شود.

تجزیه و تحلیل آسیب پذیری در فعالیت های مهندسی به آنالیز اطلاعات فنی و طراحی و عملیات مربوط به اثرات یک نوع حمله خاص بر روی ساختارهای موجود تأسیسات و تجهیزات ارتباط دارد. لازم به ذکر است که در تجزیه و تحلیل آسیب پذیری باید هم ارزش ذاتی تأسیسات محاسبه شود و هم ارزش خدماتی که توسط تأسیسات ارائه می گردد، مورد توجه قرار گیرد[۴]

 

 

 

 

۲-۴-۱- انواع آسیب ها

در صورت بروز جنگ وگسترش دامنه آن به شهرها و تأسیسات و تجهیزات زیربنایی، علاوه بر مشکلات روحی و روانی وارده بر مردم و کارکنان شاغل در تأسیسات که به خودی خود موجب بروز مشکل در ارائه خدمات می گردد، آسیب های اقتصادی و اجتماعی متنوعی نیز ممکن است به وجود آید که برخی از آنها در ادامه اشاره می شود:

 

 

۲-۴-۱-۱- آسیب های روحی و روانی

الف- قطع آب و بروز کم آبی ومشکلات روحی مرتبط با آن.

ب- قطع خدمات و کاهش اعتماد و خلل در رابطه متقابل مردم و مسئولین.

 

۲-۴-۱-۲- آسیب های اجتماعی

آسیبهای ثانوی ناشی از برخورد احتمالی بمب و موشک به تأسیسات آب و فاضلاب از جمله:

الف- مشکلات اجتماعی ناشی از قطع آب.

ب- جاری شدن آب و فاضلاب در معابر و ساختمانهای مردم.

ج- انتشار احتمالی مواد شیمیایی و سمی.

د- پس زدگی ورودی فاضلاب به معابر و منازل مردم.

 

۲-۴-۱-۳- آسیبهای اقتصادی

الف- زیانهای ناشی از قطع خدمات به مردم و کاهش درآمد.

ب- هزینه های بازسازی مجدد تصفیه خانه ها، مخازن، ایستگاه ها و شبکه ها.

ج- هزینه های خدمات رسانی موقت تا برقراری مجدد خدمات مستمر.

د- هزینه های مربوط به جبران خسارات وارده به مردم (نظیر: ورود آب و فاضلاب به حریم خصوصی مردم)

ه- هزینه های مربوط به امداد و نجات و کشته شدگان احتمالی.

و- هزینه های مربوط به جمع آوری آثار تخریب باقیمانده، بازسازی و راه اندازی مجدد سیستم ها.

ح- هزینه های لازم برای خنثی سازی مواد شیمیایی منتشره در اثر انفجارات.

ط- هزینه های بازیابی و برگشت مجدد سیستم های کامپیوتری به مدار بهره برداری.

 

۲-۴-۲- ارزیابی آسیب پذیری

گرچه تعیین کمی و کیفی آسیب های احتمالی وارده به تأسیسات به صورت کامل ممکن نیست، اما بررسی این پارامترها و اشراف بر مسائل بعدی و احتمالی ناشی از حملات دشمن، این امکان را برای مدیران و مسئولین فراهم می نماید که تمهیدات لازم را برای برخورد مناسب در صورت وقوع بحران پیش بینی و با آموزش نیروی انسانی و افزایش درجه مقاوت تأسیسات، نسبت به کاهش زیانها و برگشت سریع به وضع عادی اقدام نمایند[۵].

در ارزیابی آسیب پذیری ناشی از حملات دشمن دو شیوه اعمال می شود:

الف- روش ارزیابی کمی آسیب پذیری: در این روش بررسی های زیر صورت می گیرد:

ü   بررسی مشخصات کلی و نقشه های اجرایی ساختمانها، تأسیسات و تجهیزات.

ü   بررسی های اجزای تأسیسات و تجهیزات(ستونها، شناژها، دیوارها، سقف ها، لوله ها و اتصالات، تجهیزات فلزی، پنجره ها و...). از نظر مصالح به کار رفته در ساختمان و میزان مقاومت آنها در مقابل حملات انفجاری

ü   تهیه جداول و درجه بندی تآسیسات و اجزای آنها و اولویت بندی بر اساس کسب بالاترین نمره.

ü   جمع بندی.

ب- روش ارزیابی کیفی آسیب پذیری: در ارزیابی کیفی عناصری که به سهولت قابلیت تبدیل عددی نداشته ولی در موفقیت طرح های پدافند موثرند، مورد توجه قرار می گیرند:

ü   بررسی وضعیت کارکنان شاغل در تأسیسات و جمعیت اطراف آن از نظر ملاحظات فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، رضایتمندی، سطح سواد، سابقه ایجاد اختلال در تأسیسات و....

ü   بررسی موقعیت مکانی مراکز پشتیبانی عمومی موجود در منطقه مانند مراکز آتش نشانی، امداد و نجات، پلیس، پستهای برق و..

ü   بررسی وضعیت تأسیسات از نظر تجهیز به سیستم های ایمنی و رعایت اصول HSE (ایمنی، بهداشت و محیط زیست).

ü   بررسی ارتباطات و دسترسی های مختلف به محل تأسیسات

ü   بررسی امکانات دستگاه های دولتی و وابسته به دولت در نزدیکی محل تأسیسات و امکان استفاده از آنها در هنگام بحران.

 

۲-۵- روشهای کلی مقابله با تهدیدات و شیوه های مناسب پدافند غیر عامل

 

همانگونه که روشها و وسایل آسیب رسانی و حملات احتمالی دشمن متنوع و گسترده هستند، فعالیت های پدافند غیر عامل نیز طیف وسیعی از روشها را شامل می گردد. این روشها از سطوح راهبردی تا عملیات اجرائی و از راهکارهای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی تا تمهیدات پدافندی را در بر می گیرد.

 

۲-۵-۱- روشهای نرم افزاری پدافند غیر عامل

روشهای نرم افزاری به راهکارهایی اطلاق می گردد که مستلزم ایجاد سازه یا انجام فعالیت فیزیکی خاص نبوده ولی اجرای آنها در موفقیت روشهای دیگر و حتی دفاع مسلحانه تأثیر به سزایی دارد. این روشها عمدتاً معطوف به برنامه ریزی های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت بوده و هماهنگی های بخشی، میان بخشی، منطقه ای و کشوری را در حوزه پدافند غیر عامل به شرح ذیل مورد توجه قرار می دهند[۶]:

۱-   تولید و تمرین برنامه مدیریت بحران.

۲-   آموزش مدیران و کارکنان.

۳-   تولید الزامات و دستورالعملهای به کار گیری عناصر و روشهای پدافند غیر عامل درمراحل مختلف مطالعات طرح های سرمایه گذاری.

۴-   ارائه آموزشهای عمومی به مردم برای عملکرد در بحران.

۵-   توجه به آمایش سرزمین و آمایش دفاعی در استقرار سامانه های حیاتی و حساس و مهم در صنعت.

۶-   تهیه برنامه جامع مدیریت بحران و تعیین تکلیف اجرای نقشها از بالاترین رده های حوزه ستادی تا کارکنان اجرائی درمحل تأسیسات.

۷-   تهیه مدلهای بهینه مصرف در حالت بحران.

۸-   تهیه الگوهای مختلف مصرف در شرایط متفاوت کمبود آب و اتخاذ راهکارهای قانونی برای اجرای موفق آنها.

۹-     جایگزینی امکانات در شرایط بحران (اتصال به خطوط انتقال یا شبکه های همجوار و... ) استفاده از آب زیرزمینی، اب بطری، تانکر.

۱۰-    تهیه و تمرین برنامه های امداد و نجات.

۱۱-    تهیه برنامه های آموزشی حفاظت، بهداشت و سلامت عمومی در هنگام بحران.

۱۲-    تغییر تکنولوژی درمرحله طراحی برای ممانعت از بزرگ سازی تأسیسات.

۱۳-    درج مفاهیم و خواسته های پدافند غیر عامل در مبانی طراحی.

 

۲-۵-۲- روش های سخت افزاری پدافند غیر عامل

روشهای سخت افزاری به فعالیت هایی اطلاق می شود که مستلزم انجام کار فیزیکی خاص می باشند مانند:

۱-   مستحکم سازی تأسیسات و تجهیزات.

۲-   احداث پناهگاه و جان پناه برای کارکنان.

۳-   استفاده از روشهای استتار مانند: تور استتار، رنگ، همرنگی محیط، عناصر معماری، تلفیق نقشه ها و....

۴-   زمینی نمودن شبکه های انتقال و توزیع برق.

۵-   متعدد نمودن منابع تأمین انرژی، مانند مدارهای متعدد و مولدهای موقت.

۶-   ایجاد امکانات کنار گذار (By-Pass ) برای مخازن و ایستگاه های پمپاژ آب و فاضلاب.

۷-   اجرای مانورهای عملیاتی در مقاطع مشخص زمانی.

 

۲-۶-مدلهای مدیریت بحران

علیرغم تفاوت های ماهوی در حوادثی که تأسیسات و تجهیزات با احتمال وقوع آن مواجه هستند، نتیجه نهایی آنها در قالب اختلال درارائه خدمات ظاهر می گردد. وقوع زلزله، زمین لغزش، طوفان، حوادث تکنولوژیکی، خطاهای انسانی و انواع تهدیدات ممکن است از سوی دشمنان مانند: خرابکاری، کاربرد سلاحهای انفجاری، سلاحهای غیر متعارف و سلاح های تکنولوژیکی و... در نهایت موجب نقصان، آلودگی و اخلال محلی و منطقه ای در ارائه خدمات و ایراد تلفات به سوب نیروی انسانی می گردند. هدف اصلی "مدیریت بحران" در تأسیسات و فرایندهای مدیریت خدمات رسانی باید کاهش تأثیر عوامل مختلف اختلال، مقابله با آثار آنها و تمهید سریعترین روش برای بازیابی فوری و برقراری خدمات باشد.

 

۲-۶-۱- مدیریت ریسک

آبرسانی و دفع فاضلاب از عوامل اساسی ثابت اجتماعی مردم می باشند و لازم است برنامه هایی یکپارچه و منسجم برای اطمینان از تداوم این خدمات در شرایط مختلف تهیه و به اجرا گذاشته شود.

به دلیل اعتماد به سیستم های ماشینی مدرن و استفاده گسترده از آنها و نیز رقابت در تولید و ارائه انواع تجهیزات با قیمت های مختلف و افزایش دامنه انتخاب استفاده کنندگان، اولاً احساس نیاز به نگهداری تجهیزات رزرو کاهش یافته و ثانیاً نگهداری غیر اصولی از تأسیسات نیز باعث افزایش ریسک در صورت وقوع هریک از حوادث غیر مترقبه طبیعی یا غیر طبیعی شده است[۷].

برنامه مدیریت ریسک باید به سئوالات زیر پاسخ دهد:

۱-   تهدید چیست و احتمال وقوع آن چقدر است؟

۲-   چه افراد و تأسیساتی تحت تأثیر تهدید قرار می گیرند؟

۳-   آسیب پذیری ساختمانها و تأسیسات چقدر است؟

۴-   نتیجه وقوع حادثه (تهدید غالب) چیست؟

۵-   چه کارهایی را برای کاهش احتمال وقوع، مقابله و بازیابی بعد از آن می توانیم انجام دهیم؟

برای پاسخ به سئوالات فوق، باید صدماتی که ممکن است بر بخشهای آسیب پذیر تأسیسات وارد شود، همراه با محدوده تأثیر آنها محاسبه و فعالیت های مدیریت شامل: کارهای قبل از وقوع برای کاهش تأثیر، فعالیت های مربوط به مقابله (حین وقوع)، فعالیت های بازیابی و همچنین ارتباطات و سازماندهی مربوط به گروه های عمل کننده را انجام دهد. لذا کارهایی که باید به ترتیب انجام شوند، عبارتند خواهند بود از:

ü   محاسبه درصد وقوع انواع تهدید.

ü   اندازه گیری آسیب پذیری (میزان تأثیر هر تهدید در صورت وقوع).

ü   تلاش برای کاهش درصد احتمال وقوع تهدید.

ü   تلاش برای استمرار کار سازمان در صورت وقوع حادثه اجتناب ناپذیر.

با انجام فعالیت ها و تهیه اطلاعات مورد نیاز برای محاسبات مربوط به سئوالات مبنائی مدیریت ریسک و تهیه جداول مربوطه فرآیندهای برنامه ریزی با اجزای زیر شکل می گیرند:

۱-   تشخیص، محاسبه و اندازه گیری تمامی پتانسیل های تهدید مربوط به تأسیسات با توجه به عناصر پدافند غیر عامل.

۲-   محاسبه (اندازه گیری) سطوح تهدید و طبقه بندی آنها و تبیین تهدید غالب.

۳-   تعیین چگونگی و چرایی تأثیر هر یک از تهدیدات بر مردم، فرآیندها و تآسیسات و تجهیزات

۴-   تهیه و تدارک مکانیزم های کاهش آثار مترتب بر اعمال تهدید (حمله دشمن) بر تأسیسات و تجهیزات و فعالیت های آنها.

برای تمهید اجزای فوق باید توانائیهای سازمان و محیط پیرامون آن مورد توجه قرار گرفته و برنامه های مدیریت ریسک مبتنی بر عناصر زیر باشند[۸]:

§      منابع انسانی

§      تأسیسات زیربنایی و تجهیزات

§      ظرفیت های اقتصادی و مالی

§      ذخیره و نگهداری آب

§      برنامه ها و فرآیندها

§      ارتباطات و روابط عمومی

 

۲-۶-۲- برنامه ریزی مدیریت بحران

با عنایت به مطالب مذکور در بخش مدیریت ریسک و پس از دستیابی به محتمل ترین تهدیدات، فرآیند اساسی برنامه ریزی برای مدیریت بحران ناشی از اعمال آنها با رعایت اولویت انجام می گیرد.

نمودار زیر این فرایند را به اجمال مورد اشاره قرار می دهد:

 

شکل ۱- فرآیند برنامه ریزی برای مدیریت بحران

در صورت اجرای برنامه ها و توجه به هریک از عوامل پیش گفته در آنها و نیز ثبت و ضبط داده های مربوط به هر تهدید می توان سطح ایمنی را افزایش و احتمال وقوع تهدید را در حوزه های عملیاتی کاهش داد.

 

۲-۶-۳- مراحل مدیریت بحران

برای مدیریت بحران در طرح ها و تأسیسات لازم است مدیران، کارکنان، سازمانهای مرتبط محلی، ستادهای کشوری و نهادهای اجتماعی محلی و نیز نیروهای امدادی در برنامه ای منسجم که نقش هر یک از آنها کاملاً قابل اندازه گیری و شفاف شده باشد، دخالت داده شوند.

گرچه هریک از حوادث طبیعی مانند: زلزله، لغزش زمین، سیل، طوفان، قطع برق، خشکسالی یا حوادث انسانی منجر به بروز صدمات در تأسیسات و در نتیجه آسیب کوتاه مدت یا بلند مدت به ارائه خدمات می گردند، اما حوادث مرتبط با جنگ که موجب بروز ناگهانی عدم تعادل و آثار احتمالی بلند مدت در عرضه و تقاضای خدمات می شوند، باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرند.در جدول زیر فعالیت های مربوط به هر مرحله از بحران درج شده است:

جدول ۱- فعالیت های مربوط به هر مرحله از بحران

ردیف

عنوان

اقدامات

۱

پیشگیری

کارهایی که احتمال وقوع خطر را کاهش میدهند، شامل فعالیت های بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت مانند: متعدد سازی منابع آب، مطمئن و منعطف نمودن خطوط انتقال آب، پراکندگی مخازن، مدفون و چند قلوسازی مخازن، مستحکم سازی تصفیه خانه ها و مخازن و....

۲

آماده سازی

با توجه به اینکه فعالیت های پیشگیرانه نمی تواند کلیه تهدیدها را منتفی نماید، قبل از وقوع هرگونه حادثه، به منظور کاهش صدمات، لازم است اقداماتی نظیر موارد زیر انجام گیرد:

تهیه برنامه مشترک برای سهمیه بندی آب، ذخیره آب راهبردی، پیش بینی تصفیه خانه های جایگزین، سیستم های ارتباطی اضطراری، آمادگی استفاده از قنوات، آمادگی استفاده از آبهای بسته بندی، آمادگی استفاده از مخازن ذخیره سیار، تهیه سیستم تأمین آب رزرو برای سیستم ها و مکانهای خاص...

۳

واکنش

از جمله فعالیتهایی که باید در هنگام وقوع بحران صورت گیرد:

کمکهای اضطراری برای اشخاص و تأسیسات آسیب دیده و جانباختگان احتمالی، کاهش صدمات احتمالی (مخاطرات) ثانویه و عملیات بازیابی سریع، ایجاد زمینه ارتباط و کنترل مناسب در حالت بحران

۴

بازیابی

ادامه فعالیتهای محلی قبلی تا وقتی که سیستم ها به حالت عادی یا بهتر برگشت داده شوند. قعالیت های بازیابی شامل دو گروه هستند:

فعالیت های کوتاه مدت که استمرار ارائه خدمات را با حداقل استاندارد برقرار نمایند.

فعالیتهای بلند مدت که ممکن است تا چند سال بعد هم تداوم داشته باشد.

 

۲-۶-۴-الزامات طراحی الگوی مدیریت بحران

با مقدمه پیش گفته در مورد مدیریت ریسک و مدیریت بحران باید به طراحی الگوی مدیریت بحران پرداخته شود. استراتژی ساخت و ساز و بهره برداری از سیستم های آب و فاضلاب باید میتنی بر کاهش آسیب پذیری باشد، تا تأسیسات بهترین عملکرد را در هنگام بحران داشته باشند.

بررسی بر روی برنامه های مقابله با بحران در کشورهای مختلف نشان می دهد که عمدتاً مسایل ذیل مورد توجه و عمل قرار گرفته اند:

۱-   آموزش نیروی انسانی برای برخورد با سطوح مختلف وقوع بحران.

۲-   تهیه و اجرای برنامه های عملیاتی و برآورد جزء به جزء صدمات احتمالی ناشی از هر بحران.

۳-   اجرای فرایندهای طراحی برای تهیه طرح های بهسازی فوری و بلند مدت براساس نتایج به دست آمده از برآورد خسارات.

۴-   طراحی و اجرای فرآیندهای اجرایی کاهش پتانسیل آسیب دیدگی و کاهش سطوح بحران بر حسب اولویت های تعیین شده.

۵-   طراحی و اجرای فرایندها و دستورالعمل های پس از وقوع حادثه برای امداد و نجات و بازیابی فوری.

۶-   ایجاد یک بخش عملیاتی با اختیارات ویژه برای اقدام در بحران.

با عنایت به شکل و گستردگی بحران به وجود آمده که وابسته به آنالیز خطرات و با توجه به شرایط مکانی مورد ارزیابی قرار می گیرد، سطوح مدیریتی بحران تعریف می شوند. در بسیاری از کشورها مدیریت بحران را به سه سطح کلی تقسیم نموده اند. این تقسیم بندی بر مبنای گستردگی بحران و سطح کمک های مورد نیاز برای خدمات رسانی تا برگشت وضعیت به حالت عادی صورت گرفته و عبارت است از:

سطح ۱- بحرانهای محلی: که معمولاً توسط واحدهای عملیاتی مستقر در منطقه و با همکاری سازمانهای دولتی و خصوصی ذینفع، امکان مدیریت و کنترل و بازیابی دارند.

سطح ۲- بحرانهای منطقه ای: که نیازمند دخالت ظرفیت های بیشتر از توان مدیریت محلی است، اما با برخورداری از ظرفیتهای ملی و با استمداد از کمک های آن، امکان مدیریت دارد.

سطح ۳- بحرانهای کشوری: حوادثی که دارای آثار ملی است و مقابله با آنها نیازمند ظرفیت های کامل کشوری است.

آموزش به مردم، استفاده از ظرفیت های علمی و فنی افراد در قالب گروه های امداد و نجات، در اختیار قرار دادن آخرین برنامه مدیریت بحران برای کلیه سازمانهای دولتی و غیر دولتی درگیر در موضوع و همچنین مانورهای دوره ای فعالیت هایی هستند که برای مدیریت بحران در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گرفته اند.

برای تهیه برنامه های مدیریت بحران باید عناصر ذیل مورد توجه جدی قرار گیرند. این عناصر پوششی بوده و وابسته به نوع (شیوه) مدیریت بحران نمی باشد.

·      یکپارچگی و هماهنگی بین کلیه عناصر ذی مدخل از جمله طراحان و مسئولان ساخت و ساز و مسئولان بهره برداری، نیروهای امدادی، واحدهای عملیاتی سازمانی، مسئولان امنیتی (داخلی و بیرونی)، مسئولان سیاسی.

·      تدوین ضوابط و دستورالعملهای جامع الاطراف که در تهیه آنها نظرات مدیران و کارکنانی که مستقیماً درگیر مدیریت بحران می شوند استفاده شده باشد.

·      برنامه ریزی پیش از بحران و یا کاهش خسارات فاجعه. یعنی انجام چهار عنصر متوالی،برنامه ریزی قبلی، کاهش پیش گیرانه آثار، واکنش به موقع هنگام وقوع حوادث و جبران هرچه سریعتر خسارات.

·      توجه کامل به آثار روانی حادثه و تنشهای اجتماعی مرتبط با آن.

·      تولید برنامه خاص برای هر نوع تهدید.

·      آموزش مقابله با فشارهای روحی ناشی از رویدادهای هولناک برای افراد و کارکنان (کلیه کسانی که در مدیریت بحران و عملیات مربوط به آن فعال می شوند از مدیران تا افراد و واحدهای عملیاتی و امدادی باید به خوبی بیاموزند که چگونه با شرایط غیر عادی، "عادی" برخورد نمایند).

·      ایجاد درک مشترک بین مسئولان، کارکنان و سایر عناصر وابسته و ذیربط. برای این کار لازم است فعالیت های مربوط به ارتباط مردم، ارتباط با رسانه ها، ارتباط با نهادهای مدنی به درستی و به موقع انجام شود.

·      استفاده از ظرفیت های بخش های دولتی و خصوصی به صورت ساختاری.

توجه به این نکته لازم است که در بحران های ناشی از جنگ بالاخص بحرانهای با گستردگی زیاد، اعمال مدیریت در ساعات اولیه بسیار حیاتی بوده و بدین ترتیب حتماً باید عناصر حاضر در محل و کسانی که درکمترین زمان ممکن فرصت دستیابی به محل را پیدا می کنند، بدانند و بتوانند فعالیت های مربوط به مدیریت بحران را طبق برنامه آغاز کنند. همچنین حوادث معمولاً در زمان فشرده و بدون هشدار یا با هشدار کوتاه واقع می شوند و عناصر مدیریت فرادستی ممکن است فرصت و ابزار کافی برای اعمال نظر در فعالیت را نداشته باشند، به همین دلیل باید نحوه انجام کار در حالت بروز حادثه برای آخرین حلقه های عملیاتی به هنگام و شفاف باشد.

 

 

۲-۶-۵-انواع الگوهای مدیریت بحران

الگوهای مدیریت بحران از چند دیدگاه قابل طبقه بندی هستند:

 

۲-۶-۵-۱- مدیریت بحران بر اساس سلسله مراتب عملیات

از دیدگاه اعمال مدیریت بر بحران (سلسله مراتب عملیات) دو رویکرد کلی وجود دارد[۸]:

الف- مدیریت از بالا به پایین

مبنای انجام فعالیت های مدیریت بحران در این روش، وحدت در فرماندهی و اعمال سلسله مراتب عمودی سازمانی برای مدیریت بحران می باشد. طرفداران این دیدگاه عواملی مانند: امکان اعمال سیاستهای کلی، جلب مشارکت مسئولین در بالاترین سطوح، کنترل بر توزیع منابع و کمکهای لازم، کنترل بر گردش اطلاعات و کنترل بر رفتار مسئولین و متصدیان عمل کننده در بحران را از مزایای این راهکارها بر می شمارند.

ب- مدیریت از پایین به بالا

در مقابل دیدگاه قبلی، اعمال مدیریت از پایین به بالا قرار دارد. موافقان این روش عواملی نظیر: نزدیکی به محل وقوع حادثه و درک واقعی از نیازها، انعطاف در تصمیم گیری، کاهش زمان مورد نیاز برای تصمیم گیری، حضور در بین مردم و کارکنان درگیر در حادثه و امکان جلب مشارکت مسئولین محلی را از مزایای آن می دانند.

 

۲-۶-۵-۲- مدیریت بحران بر اساس نحوه برخورد با بحران

از دیدگاه نحوه برخورد با بحران دو روش امکان پذیر وجود دارد:

الف- تجهیز و آمادگی پس از وقوع حادثه (واکنش سریع)

گروهی بر این عقیده اند که ایجاد آمادگی های قبلی و سرمایه گذاری برای مدیریت بر حوادث غیر مترقبه و انجام سرمایه گذاری های پیشگیرانه با توجه به تغییرات سریعی که در نوع تکنولوژی های مورد استفاده در تأسیسات و تجهیزات صورت می گیرد و نیز تنوع دلایل بحران و همچنین ارتقاء سریع روشهای تخریب در بحرانهای مرتبط با جنگ و تجاوز از سوی دشمنان، نوعی اتلاف منابع بوده و بهتر است به اقتضای شرایطی که پیش می آید و نوع تهدیدی که واقع شود، اقدام لازم صورت گیرد. این دیدگاه لزوم برنامه ریزی، آنالیز خسارات احتمالی و... را رد نکرده و آن را برای ایجاد آمادگی و تسلط بر اطلاعات واقعه های محتمل لازم می دانند، اما انجام کارهای مرتبط با مستحکم سازی و تغییر سطح حساسیت تأسیسات را به پس از حادثه موکول می نمایند. این رویکرد برخورد با بحران، نحوه سرمایه گذاری برای افزایش ضرایب ایمنی تأسیسات و تجهیزات را مورد توجه قرار داده و بر انجام فعالیت ایمنی معمول در طراحی ها تأکید کرده، ولی انجام سرمایه گذاریهای مازاد را موثر نمی داند.

 

ب- تجهیز و آمادگی قبل از وقوع حادثه و برخورد فعال برنامه ریزی شده

گروه دیگری برخورد فعال با موضوع بحران و خصوصاً بحران های ناشی از جنگ را که بر اساس مطالعات آنالیز تهدید و تبیین تهدید غالب و نیز برآورد خسارات ناشی از اعمال آن صورت گیرد، برای اعمال مدیریت مناسبتر می دانند. این دیدگاه هزینه های لازم برای کاهش خسارات محتمل و یا تقلیل ریسک حمله به تأسیسات را تنها در مقابل هزینه های مستقیم ناشی از برخورد قرار نداده و هزینه های اجتماعی ناشی از قطع یا نقصان خدمات را در محاسبات منظور می نمایند.

براین اساس لزوم برنامه ریزی و اقدام پیشگیرانه برای ادامه حیات "پایدار" جامعه از نظر اقتصادی، اجتماعی و سیاسی توجیه پیدا می کند.

 

 

 

۲-۶-۵-۳- مدیریت بحران بر اساس سازماندهی

یکی از مهمترین ارکان لازم در مدیریت بحران، سازماندهی و ایجاد تشکیلات عملیاتی خواهد بود، در این مورد نیز می توان به دو صورت عمل نمود:

الف- سازماندهی واحدهای مستقل مدیریت بحران

سازماندهی واحدهای مستقل بر بحران که تمامی عناصر مورد نیاز برای عمل در شرایط بحران را در خود داشته و به اقتضای شرایط به وجود آمده و بر اساس برنامه ریزی به صورت نقطه چین به واحدهای هم تراز و نیز واحدهای بالادستی مرتبط بوده و ظرفیت های سایر بخشها استفاده می نمایند. در این روش به دلیل عدم وجود ساختار عمودی و سهولت دسترسی به کلیه عوامل ذیربط و صاحب اختیار، چابکی و سرعت عمل در تصمیم گیریها و برخوردها بیشتر بوده و احتمال موفقیت درانجام برنامه ها افزایش می یابد. اما با عنایت به اینکه کلیه عوامل محیط حاضرند و امکان آسیب رسیدن به آنها وجود دارد، احتمال از بین رفتن سیستم تصمیم گیری و بروز هرج و مرج در هنگام بحران وجود خواهد داشت.

ب- سازماندهی واحدهای وابسته مدیریت بحران

در سازماندهی واحدهای وابسته، تشکیلات مدیریت بحران در بالاترین سطح مسئولیت را پذیرفته و بر مبنای سازمان اجرایی که طراحی می شود، واحدهای عملیاتی مسئولیت انجام کارها را به عهده می گیرند. این شیوه در صورتیکه مدیریت ارشد سازمان یا نماینده وی بتوانند در شرایط بحرانی اعمال مدیریت نمایند، تمامی ظرفیت های دیگر سازمانی نیز به سهولت درخدمت فعالیتهای

مدیریت بحران قرار می گیرند و خط گزارش گیری از شرایط موجود به صورت مناسب تری برقرار و امکان هدایت وکنترل براساس اطلاعات جمع آوری شده در بالاترین سطح سازمان فراهم می گردد.

 

۲-۶-۵-۴- مدیریت بحران بر اساس نوع و گستردگی حوادث

از دیدگاه نوع و گستردگی حوادث و بحران دو رویکرد کلی وجود دارد:

الف- مدیریت واحد بر بحرانهای ناشی از حوادث غیر مترقبه (طبیعی و غیر طبیعی)

برای اعمال مدیریت بر بحرانهای مختلف برخی بر این اعتقادند که باید شیوه برخورد با بحرانهای ناشی از حوادث طبیعی با مدیریت بحران ناشی از حوادث غیر طبیعی (جنگ و تروریسم و... ) در قالب یک سازمان و فرایند انجام شود. این دیدگاه، قطع خدمات یا بروز نقصان و مسائل بعدی براین نقیصه را به عنوان محصول همه بحرانها تلقی نموده و برنامه های برخورد را به جای نگرش به دلیل بروز، برای حذف یا کاهش آثار منتج از آن تنظیم و فرآیند عملیات را بر اساس آن سازماندهی می نماید.

ب- مدیریت جداگانه بر بحرانهای ناشی از حوادث غیر مترقبه (طبیعی و غیر طبیعی)

دیدگاه دیگر این است که با توجه به لزوم افزایش ضرائب ایمنی درتأسیسات و تجهیزات و ساختمانها برای برخورد با حوادث ناشی از جنگ احتمالی که افزایش سرمایه گذاری هایی را نیز با توجه انواع تهدید همراه دارد، فرآیندهایی مختص و جداگانه طراحی و اجرا نمود. این نگرش بالاخص توجه به تأسیسات و تجهیزاتی که قبلاً بدون توجه به رویکردهای پدافند غیر عامل احداث شده اند را دلیلی برای طرح موضوع تلقی نموده و حداقل درکوتاه مدت ایجاد ساز و کارهای جداگانه را برای حل مشکلات مربوط به آنها پیشنهاد می نماید. در مورد اندازه و ابعاد بحران در انواع محتمل (طبیعی و غیر طبیعی) این اتفاق نظر وجود دارد که سطوح مدیریت بحران برای سطوح مختلف شدت حادثه، سازماندهی و برنامه ریزی شود.

 

۲-۶-۵-۵- مدیریت بحران از دیدگاه سازمانی

از دیدگاه سازمانی نیز برای اعمال مدیریت بحران با دو شیوه مواجه هستیم:

الف- مدیریت درون سازمانی بحران (بخشی)

برخی سازمانها ترجیح می دهند برای مدیریت و کنترل بحران در خدماتی که مسئولیت آن را به عهده دارند، صرفاً از منابع و نیروی انسانی خودشان بهره بگیرند. این سازمانها استقلال و اختیار بیشتر، تمایلات حرفه ای، تفاوت در نگرش و به کارگیری تکنولوژی، ترس از تخریب شخصیت حقوقی، نگرانی از دست اندازی اشخاص حقوقی و گروه های اجتماعی در منابع و نیز محدودیت های قانونی را عمده دلایل تمایل به فعالیت درون سازمانی تلقی می نمایند. این دیدگاه در صورتی که وسعت حادثه کم و از حوادث طبیعی باشد ممکن است قرین به موفقیت باشد، اما درحوادث ناشی از جنگ حتی در اندازه های کوچک امکان اتکاء صرف به توانمندیهای دورن سازمان ممکن نمی باشد، چرا که عناصر و پارامترهای مرتبط با پدافند غیر عامل آنقدر گستردگی دارند که اصولاً قابل جمع در حیطه وظایف یک سازمان نمی باشند[۹].

ب- مدیریت بین سازمانی (شبکه همبسته مدیریت بحران)

راهکار دیگر که امروزه طرفداران زیادی حتی در اعمال مدیریت بر مسائل جاری دارد، استفاده از مدیریت بین سازمانی یا شبکه هم بسته (پیوسته) مدیریت بحران می باشد. اگرچه اعمال مدیریت بر مجموعه ای از سازمانها و نمایندگان آنها، بالاخص در شرایطی که برخی سازمانهای دولتی ذیربط، خود را مسئول یا ارشد از دیگران می انگارند، مشکل به نظر می رسد، اما تجارب کشورهای مختلف نشان می دهد که برای اعمال مدیریت موثر بر هر نوع بحران ناشی از حوادث غیر مترقبه، تشریک مساعی و همکاری منسجم و برنامه ریزی شده تمامی سازمانهایی که به هر نحو مسئول یا پشتیبان اقدامات مرتبط با بحران هستند، تنها راه غلبه بر مشکلات می باشد. این دیدگاه تجمیع امکانات و تجارب، ظرفیتهای مدیریت و اطلاع رسانی و اقدام مشترک و بدون موازی­کاری را از مزایای این شیوه معرفی نموده است.

این دیدگاه معتقد است گستردگی حوادث قهری (جنگ و غیر آن) به خودی خود اتخاذ راهکارهای مبتنی بر همگرائی در برنامه ریزی و عمل را توجیه و بعضاً اجباری می نماید. بدین ترتیب استفاده از مدیریت همبسته بین بخشی که طی آن کلیه عناصر ذی مدخل از هشدار ملی تا کارکنان عملیاتی سازمان درگیر خواهند بود، مورد توجه قرار می گیرد.

 

۲-۷-کارکردها:

به دلیل گستردگی، وسعت زمین، وجود مرزهای طولانی زمینی دریائی و تفاوتهای فراوانی که بین مناطق مختلف کشور وجود دارد، انواع و درجات تهدید تأسیسات و تجهیزات سد با هم متفاوت بوده و باید با توجه به مشخصه های فنی تأسیسات، نسبت به تعیین تهدید غالب برای تأسیسات حیاتی، حساس و مهم مستقر در حوزه جغرافیایی اقدام شود. گرچه هر یک از این تهدیدات، سلاحها و مهمات آسیب زننده می توانند برای ایجاد اختلال و بروز صدمات و مشکلات در تأسیسات و تجهیزات واقع شود، اما دستیابی به مهمترین تهدید و روشهای اعمال آن می تواند به طراحان و برنامه ریزان کمک کند تا با اتخاذ راهکارهای متناسب حداکثر ایمنی را در تأسیسات سد فراهم نمایند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل سوم: اصول پدافند غیر عامل در پالایشگاه ها، نیروگاه ها و پتروشیمی ها

 

۳-۱-مقدمه:

جنگ و اثرات آن بعنوان پدیده هائی غیرقابل انکار همواره در زندگی بشر وجود داشته است. عواملی مانند تضاد در افکار و اندیشه ها، اختلافات قومی و قبیله ای، قدرت طلبی و چنگ اندازی به منابع و منافع مادی دیگران، هریک توانسته و می تواند دلیلی برای وقوع یک جنگ باشد.

پدافند غیرعامل به مجموعه اقداماتی اطلاق می شود که بکارگیری آنها مستلزم استفاده از جنگ افزار نبوده اما اجرای آنها موجب جلوگیری از حمله احتمالی دشمن شده یا تلفات و خسارتهای ناشی از تهاجم دشمن را کاهش می دهند.

 استفاده از شیوه های دفاع غیرعامل که اساساً متکی بر فلسفه دفاع مؤثر می باشند، مستلزم وقوف بر فن آوریهای بهنگام و توانمندیهای خاص سلاحهای تهاجمی و نیز مواد و مصالح و شیوه های روزآمد مقابله با آنها می باشد.

 بهره گیری از روشهای پدافند غیرعامل قدمتی به بلندای عمر نوع بشر دارد.

 

جستجو

برای استفاده از تمامی مطالب ، لطفا با نام کاربری خود وارد شوید:

برخی از مطالب این سایت به دلیل حجم بالای آن ها، فقط در اختیار اعضای سایت قرار می گیرد.